ბებიას ნაამბობი...

ბაბუა, (მამაჩემის მამა)დასავლეთიდან კახეთში სამოსახლოს საძიებლად ჯერ კიდევ მეორე მსოფლიო ომამდე ჩამოსულა. ლაგოდეხის რაიონის ერთ-ერთ სოფელში სამოსახლოც უპოვია, ცოლიც მოუყვანია და ბებიაჩემის ცოლად მოყვანამდე დაქვრივება და "გაკულაკებული"-ს სტატუსუს მისაკუთრებაც მოუსწრია. პროფესიიტ ვეტექიმი ყოფილა. ფული თავზესაყრელი ქონია და გარეგნობასაც არ უჩიოდა თურმე. ბებიაჩემი 14 წლის ყოფილა ცოლად რომ მოუყვანია. ცოლისძმას ჩაუყვანია მომავალი ცოლი ჭიათურიდან 20 წლით უფროსი სასიძოსთვის. ასაკის სხვაობის მიუხედავად, ბედნიერი ოჯახი ქონდათ ბებიაჩემს და ბაბუაჩემს. 5 შვილი ეყოლათ, ხუთივე ერთმანეთზე უკეთესები. გაჭირვებაც ბევრი უნახავთ, მაგრამ ცხოვრობდნენ და შვილებით ხარობდნენ, ვიდრე...
მამაჩემი ოთხი დის ერთი ძმაა და რა გასაკვირია, თუ მშობლებსაც და დებსაც მზე და მთვარე ნანატრ ბიჭზე ამოდიოდათ. 21 წლის იყო მამა, როდესაც ვიღაცასთან ჩხუბი მოუვიდა და ერთი წელი ოთხ კედელშუა გამოკეტეს. მეორედ, ისევ ჩხუბისთვის, ოღონდ უკვე სერიოზული ჩხუბისთვის(მილიციელი ცემა)მამა, მე რომ ვიბადებოდი, მაშინ დაიჭირეს. სამშობიაროში, დედაჩემი ქმრის მისვლას ელოდებოდა, რომ თვალებბრიალა შვილით გაეხარებინა. ქმრის ნაცვლად ბებია მივიდა და ცუდი ამბავი მიუტანა. მამას 3 წელი მიუსაჯეს...
11 თვის შემდეგ, პატიმრობაში მყოფმა მამამ დეპეშა მიიღო. _ჯულიეტა გარდაიცვალა... ჯულიეტა მამას უფროსი და იყო. დეპეშის შინაარსს გაუკვირვებია მამა, თუმცა არ შეშინებია, რადგან, წინა თვეში სანახავად მყოფი ბაბუასთვის უთქვამს, ვინმეს ავადმყოფობის შესახებ დეპეშას თუ გამომიგზავნით, არის შესაძლებლობა, რომ 3-4 დღე დამატებით (მიმაგრებაში იყო)გამომიშვან სახლშიო. ჰოდა, ამიტომ არ შეშინებია მამას, მაგრამ დეპეშის შინაარსს გაუკვირვებია, მეტი ვერაფერი მოიგონესო? ციხის ხელმძღვანელობას მამაჩემის თხოვნაც არ დაჭირვებიათ, ისე მიუციათ 1 კვირიანი დამატებითი "პრეპუსტკა". ისანში, (კახეთის მიმართულებით იქედან დადიოდა ადრეც ტრანსპორტი), ტრანსპორტის მომლოდინე მამა მეზობელს შეხვედრია. აქ რას აკეთებო-უკითხავს, დაკრძალვა ხომ დღესააო. გაგიჟებულა მამა, მაშინ მიმხვდარა, რომ დეპეშა მისი გარეთ გაყვანის მიზნით არ იყო გამოგზავნილი. ლაგოდეხის ნაცვლად მამა წითელწყაროში(მამიდა იქ იყო გათხოვილი)წასულა. მიცვალებული ეზოდან ყოლიათ უკვე გამოსვენებული მამა რომ მივიდა...
მამიდა ჩიყვით გარდაიცვალა. ერთი წლის შვილი დააობლა...
ბებიასთვის მამიდაჩემის სიკვდილი სიკვდილზე უფრო საშინელი ყოფილა. თავს იკლავდა თურმე ბებია და ძლივს გადაარჩინეს. მერე, ყოველ მეორე დღეს, დილით ადრე, გამოვიდოდა თურმე სოფლის "ბირჟაზე" და ხან ავტობუსით, ხან ვინმე მადლიერის დახმარებით წითელწყაროში მიდიოდა. საღამომდე ტიროდა შვილის საფლავზე და გვიან ღამით ბრუნდებოდა უკან, სახლში...
ყველა ხედავდა, როგორ იტანჯებოდა ბებია.
ერთი წელი იგლოვა ბიძაჩემმა ცოლი. წლისთავზე დაუძახია მამაჩემისთვის და უთქვამს-ბავშვი ძალიან პატარაა, მიჭირს მარტოს მისი გაზრდა, გადავწყვიტე, ცოლი მოვიყვანო-ო. ბიძაჩემს დღესაც არ ამტყუნებს არავინ, მაგრამ, მაშინ, თურმე, მამაჩემი გადარეულა კინაღამ. -და დამიბრუნე-ო, უთქვამს ბიძაჩემისთვის. ვერ მიმხვდარა თავიდან რას ეუბნებოდა მამა, მერე კიდევ რომ უთქვამს, -და დამიბრუნე, დედაჩემს შვილის საფლავი დაუბრუნეო, ახლა ბიძაჩემი გადარეულა. არ გაბედო და ეგ მეორედ არ მითხრაო. დიდი კამათი მოსვლიათ მაშინ. მერე თურმე ჩვენს სახლში ზედიზედ, რამდენჯერმე, თბილისიდან მამაჩემის ბიძაშვილები ჩამოსულან. უფრო სწორად, მამა ჩამოყავდათ ხოლმე. იმათ კიდევ სხვა, სოფელში მცხოვრები ნათესავები და მამას მეგობრები უერთდებოდნენ, შეიკეტებოდნენ ხოლმე ოთახში და დილამდე ჩუმად ლაპარაკობდნენ. ერთხელაც, ოთახში შეკეტვის ნაცვლად მოსაღამოვებულზე მანქანებში ჩამჯდარან და სადღაც წასულან...
გამთენიისას ბებიაჩემი მამაჩემის ძახილს გაუღვიძებია-დედა, გამოდი, შვილი მოგიყვანე!
მეორედ მოუკვდა მაშინ ჯულიეტა მამიდა ბებიას. კივილით შეუძრავს მთელი სოფელი... სიკვდილიდან წლინახევრის შემდეგ ახლიდან დაასაფლავეს მამიდაჩემი.
ბიძაჩემი? დიდხანს არ ელაპარაკებოდა მამაჩემს. ცოლი მოიყვანა, მაგრამ დღემდე უყვარს მამიდა. არ ყოფილა არც ერთი წელი, რომ აღდგომას და დაბადების დღეს მამიდაჩემის საფლავზე არ ჩამოსულიყოს, ცოლთან ერთად. ცოლი მართლა კარგი მოიყვანა. ნამდვილი დედობა გაუწია მის ობოლ შვილს. 8 წლამდე არ იცოდა ჩემმა მამიდაშვილმა, ვის საფლავზე ჩამოყავდა მამას და დედას. სამაგიეროდ, იცოდა, რომ ჩვენ მისი დები ვიყავით, რომ ბებია მისი ბებია, რომ ყავდა დეიდები, დეიდაშვილები... გამზრდელ დედას დღემდე დედას ეძახის. მამიდაჩემის საფლავზე ყოველთვის შვილი ტირის. ჩვენი ურთიერთობა ყოველთვის იყო და არის დიდი სიყვარულით სავსე.
18 წლის წინ ბავშვობის მეგობარს გაყვა ცოლად - ბებიაჩემის მეზობელს. ორი შვილი ყავს, ორი გოგო. უფროსი, ჯულიეტა, ძალიან გავს თავის ბებიას...

მამის ნაამბობი

ფატი შენი ნამდვილი დედა არ იყო, დედაშენს ნუცა ჰქვია...
დიდხანს არცერთს არ ამოუღია ხმა. შვილი გაოგნებული იდგა და არ იცოდა რა უნდა ეთქვა. მამა უარეს დღეში იყო - იცოდა, რომ არაფრით არ უნდა ყოფილიყო ჩუმად, მაგრამ სიტყვებს ვერ პოულობდა. მერე, როცა დუმილი აუტანელი გახდა, ძლივს გასაგონი ხმით, შვილს არა, საკუთარ თავს, ან ვიღაც არარსებულს მიუბრუნდა და ...
- მამაჩემისგან, გვარის გარდა გარეგნობა, ქალების სიყვარული და ქონებაც დამრჩა მემკვიდრეობით. ნაბდის ქარხნის მეპატრონე ვიყავი და მატყლის საშოვნელად ხშირად, პირადად მიწევდა მთაში სიარული. კავკასიონის მთები ბილიკ-ბილიკ მაქვს მოვლილი, ხშირი სტუმარი ვიყავი ლეკების სოფლებში და ჩემი მასპინძლები აულის იმამები იყვნენ. ერთ-ერთი ასეთი სტუმრობის დროს, წყაროზე მიმავალ ლეკის ქალს შევხვდი. შემთხვევით, თავიდან თავსაფარი ჩამოუცურდა და იმის მერე ვერც გულიდან და ვერც თვალიდან ვერ მოვიშორე იმ ქალის ზმანება. აულში სტუმრობა ჩვეულებრივზე მეტხანს გავაგრძელე და წყალზე მიმავალ უცნობი ქალის ვინაობის გარკვევას შევეცადე. პირდაპირ კითხვას ვის ან როგორ გავუბედავდი. დღეში ათჯერ გავდიოდი წყაროზე იმ იმედით, რომ უცნობი ქალს კიდევ ვნახავდი. ორი თუ სამი დღის შემდეგ გამოჩნდა ისევ. მოდიოდა ტანწერწეტა, აშოლტილი. მხარზე ვერცხლის თუნგი ქონდა შემოდებული, სახეს და თმას შავი, სამგლოვიარო ქალაღაია უფარავდა. ამ ჯერზე გვერდით 3 თუ ოთხი წლის ფეხშიშველი ბიჭი მოსდევდა. ხმა არ გამცა ქალმა, ბავშვსაც უსიტყვოდ, თვალებით დაელაპარაკა, თუნგი წყლით გაავსო და სოფლისკენ გაბრუნდა. იმ დღეს მასპინძელთან სხვათაშორის ვთქვი, წყაროზე პატარა ბავშვი ვნახე, მგლოვიარე დას თუ დედას ახლდა-თქო. -გასულ ზამთარს დავასაფლავეთ მაგ ბავშვის მამაო-უცბად მიხვდ იმამი ვიზეც ვლაპარაკობდი. მეზობელი აულიდან მომავალს ცხენი გადაჩეხია უფსკრულში და ცოლი და ორი შვილი დაუობლებია. მთელი ღამე თეთრად გავათენე, მეორე დილით ცხენი შევკაზმე, მასპინძელს მეზობელ აულში მივდივართქო, ვუთხარი და წყაროს შორიახლო ჩავსაფრდი. იმ დღეს არა და, მეორე დილით გამოჩნდა - მარტო. თუნგი წყალს შეუშვირა და ამ დროს მეც მივაჭენე ცხენი. ერთი შეკივლება მოასწრო, პირი ავუკარი, ნაბადში გავახვიე და ცხენის ზურგზე გადავაწვინე. თავქუდმოგლეჯილმა გამოვაჭენე ცხენი, მაგრამ კივილის ხმა გაუგია ვიღაცას, თუნგი უცვნიათ და მდევარი გამომყვა უკან. თერგს არ ვიყავი გადმოსული, რო დამეწიენ. ადგილზე ამკუწავდა ძმა და მამა, მაგრამ, თავი გაინთავისუფლა ნაბდიდან ქალმა და -არაო, მუხლებში ჩაუვარდა მამას.- არ მოკლა, ცოლად მომიტაცა და მე მინდა ამ გურჯის ცოლობა-ო.
-ფატიმა,(მხოლოდ მაშინ გავიგე მისი სახელი) რას ამბობ, შენი ქმარი ჯერ საფლავში არ გაციებულა და შენ უკვე გათხოვება გინდა, თანაც ქმრად გურჯი ამოირჩიეო? მერე რაღაცას გაცხარებით ლაპარაკობდა ჩემი მდევარი. ფატიმას ძმა ჩემსკენ იწევდა, უფროსები აჩერებდნენ, ფატიმა იდგა გაფითრებული და ხმას არ იღებდა. მერე ვიღაც აულისკენ გაბრუნდა. მდევარი ჩაწყნარდა, ხმას ერთმანეთსაც არ სცემდნენ. ფატიმა ისევ იდგა და გაფითრებულ სახეზე ცრემლი ჩამოუგორდებოდა ხოლმე ხანდახან. მერე ის, აულში წასული ვიღაც დაბრუნდა და თან 2 პატარა ბიჭი მოიყვანა. ფატიმას მამამ ბავშვები ფატიმასტან მიიყვანა, თავიდან შავი ქალაღაია მოგლიჯა, წყეულიმც იყავო - უთხრა და ზურგი შეაქცია. მერე მდევარი წავიდა. კავკასიონის მთაზე მე, ფატიმა და მისი ორი შვილი, 3 წლის ზელიმხანი და 5 წლის მაგამედი დავრჩით. -მამამ აულიდან მომკვეთა. ვერასოდეს ვეღარ დავბრუნდები უკან-მითხრა ფატიმამ.
სანათესაომ უცბად შეიყვარა ჩემი ლეკის ცოლი. მზე და მთვარე მასზეე ამომდიოდა, შვილი არ გვიჩნდებოდა და მისი შვილები საკუთარივით გავზარდე. სამამულო ომი რომ დაიწყო, ბიჭები 19 და 21 წლის იყვნენ. ორივე ომში წაიყვანეს. 42-ში თითქმის ერთდროულად მოგვივიდა ორი შავი ქაღალდი ფრონტიდან-ორივე დაიღუპა. ფატიმამ ძლივს გადაიტანა შვილების დაღუპვა. ყველანაირად ვცდილობდი ტკივილი შემემსუბუქებინა, მაგრამ გაუცხოვდა, დალაპარაკება არ უნდოდა არავისთან. ქართულად საერთოდ აღარ იღებდა ხმას. ერთ დღეს გამომიცხადა-აულში ვბრუნდები, მამა მიხმობს-ო. 16 წლის განმავლობაში ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ფატიმამ აული ახსენა. ბევრი ვეცადე, მაგრამ ვერ გადავაფიქრებინე. რატომრაც, გული მეუბნებოდა, რომ ფატი უკან აღარ დაბრუნდებოდა, რომ მამა კი არა, აული უხმობდა. შვილების სიკვდილს საკუთარ თავს აბრალებდა - აული შევარცხვინე, მეგონა, მომკვეთეს და ამით ცოდვა გამოვისყიდე, მაგრამ ალაჰმა არ მაპატია, მამის წყევლა ჩემს შვილებს მისწვდა-ო, მოთქვამდა ხოლმე ხმამაღლა. 43-ის ზაფხულში ფატი დამემშვიდობა, -დაზამთრებამდე დავბრუნდებიო - მითხრა და წავიდა...
მთელი ზაფხული და შემოდგომა ველოდე, მაგრამ არც მომდევნო ზაფხულში დაბრუნდა ფატი. 45-ში ფაბრიკაში ახალი მუშა მოვიდა, ნუცა. მაშინვე თვალში მომხვდა უცხო გარეგნობის, მიმზიდველი ქალი. 1947 წლის მაისში შენ დაიბადე, ხოლო ივნისის ბოლოს ფატი დამიბრუნდა...